MISIR  TARIMI

1-GİRİŞ

        Mısır dünyada ekim alanı bakımından buğday ve çeltikten sonra 3. sırada yer alırken üretim miktarı bakımından ilk sırada yer almaktadır. Mısır ekim alanı, ülkemizde ise yıllar itibari ile değişmekle birlikte 500-550 bin ha., üretim miktarı ise yaklaşık 2.3 milyon ton civarlarında gerçekleşmektedir. Bu üretim alanının % 50-60'ında hibrit tohum kullanılmaktadır. Türkiye'nin üretimi tüketimini karşılayamadığından her yıl bir milyon ton civarında mısır ithal edilmektedir. Bu nedenle mısır ülkemiz için vazgeçilmez bir üründür.

             Çizelge 1. Yıllar İtibariyle Ülkemizde Mısır Ekiliş ve Üretimi (1999-2002)

                  Kaynak: www.Tarim.gov.tr.

            K.Maraş il sınırları içerisinde, 2004 yılında, 16.710 hektar alanda I. ve II. ürün mısır ekimi yapılmış ve toplam 18.700 ton ürün elde edilmiştir. 2002 yılı itibari ile ilimiz ülke mısır üretiminin % 1.6’ını karşılamış ve il ve ülke ekonomisine yaklaşık 2.5 trilyon TL. katkı sağlamıştır.

        Çizelge 2.Yıllar İtibariyle İlimizde Mısır Ekiliş ve Üretimi (2002-2004)

                     Kaynak:K.Maraş Tarım İl Müd.Proje İst.Şb.Verileri.

    2- MISIR BİTKİSİNİN İKLİM İSTEKLERİ

    2.1. Mısırın Sıcaklık İsteği : Normal olarak Mısır bitkisi 10-11 C⁰’de çimlenmeye başlamakta, 5-10 cm derinliğindeki toprak sıcaklığı 15 C⁰’ye ulaştığında  çimlenme olayı hızlanır ve ekimden 7-10 gün sonra toprak yüzüne çıkar. Sıcaklık 32 C⁰’ye ulaştığında kök ve sap uzamasında ani bir azalma görülür ve sıcaklık 40 C⁰’ye ulaşınca çimler ölür. Öte yandan sıcaklık 9 C⁰’nin altına düşerse de kök uzaması durur.

Mısır üretimi için ideal sıcaklık 24-32 C⁰’ler arasıdır. Mısır bir sıcak iklim bitkisi olmasına rağmen aşırı sıcaklık isteyen bir bitki değildir.

    2.2. Işık İsteği : Döllenmeden sonraki ilk bir kaç gün, verimi etkileyen diğer faktörler gibi ışıklanma açısından da bitkiler için kritik bir dönemdir. Bu konuda yapılan araştırmalarda; döllenmeden sonraki ilk 3 günlük dönemde % 90 gölgelenme (tam bulutluluk) bir melezin verimini % 25 düşürdüğünü; altı günlük gölgelenme % 71 düşürdüğü belirlenmiştir. Gölgelenmeye daha toleranslı bir melezde bile % 16-44 arasında verim azalması belirlenmiştir. Ancak güneş enerjisinin yüksek olduğu aşırı sıcak bir günde de bol ışık alan tepedeki yapraklarda bile yüksek sıcaklık, fotosentezin tamamen durabileceği unutulmamalıdır. 

    2.3. Ortalama Bağıl Nem İsteği : Mısır için optimum ve minimum bağıl nem değerleri sıcaklığa ve alınabilen su miktarına bağlı olmakla birlikte; genel olarak nem % 60’ın altına düşmemesi gerekir. % 50 düzeylerine inen bağıl nem ortamında bitki, maksimum transprasyondan sonra stomalarını kapatmak zorunda kalır.  Nemin % 75’den % 50’ye düşmesi su tüketimini iki katına çıkarır.

Mısır bitkisinin özellikle tozlanma dönemindeki düşük hava neminden olumsuz etkilenmesi tane bağlamayı aksatır ve transprasyonla su kayıplarını arttırır. Döllenme stresi nem stresiyle birlikte % 6 dişi çiçekteyken her gün için    % 3 verim kaybı yaparken, % 75 dişi çiçekteyken her gün için verim kaybı % 7 olduğu belirtilmektedir. Dane doldurma dönemdeki nem stresinden dolayı stresli her gün için verim düşüşünü % 4.1 olarak bulunmuştur.  

    3- TOPRAK İSTEĞİ

            Mısır bitkisinin toprak seçiciliği fazla değildir. Uygun ve zamanında işlenen ve gerekli bitki besin maddeleri verilen değişik tip topraklarda mısır başarıyla yetiştirilebilir. Ancak, mısır bitkisi en iyi gelişmeyi ve en yüksek verimi organik madde ve bitki besin maddelerince zengin, drenajı ve havalanması iyi olan derin, sıcak, tınlı topraklarda gösterir. Aşırı asit ve aşırı alkali topraklar mısır yetiştiriciliği için uygun değildir. En uygun pH derecesi 6-7 dir. Mısır çimlenme döneminde tuzluluğa dayanıklıdır. Bununla beraber tuza ve tuzlu sulama suyuna hassas bitkiler grubundandır.

    4- TOPRAK HAZIRLIĞI

    4.1. Ana Üründe Toprak Hazırlığı : Ana ürün mısır için en iyi tohum yatağı, ilk sürümü derin sürüm ile başlayan toprak işleme sistemidir. Derin sürüm işlemi, dipkazan, kulaklı pulluk, diskli pulluk ve çizel gibi toprak işleme aletleri ile yapılabilir.

    4.2. İkinci Ürün Mısır Yetiştiriciliğinde Toprak Hazırlığı: İkinci ürün mısır yetiştiriciliğinde genellikle 3 değişik toprak işleme yöntemi kullanılır.

    4.2.1. Klasik Toprak İşleme: Toprak pullukla derin sürüldükten sonra tohum yatağının hazırlanmasıdır. Fakat II. Ürün mısır yetiştiriciliği için maliyeti yüksekliğinden dolayı tercih edilmez.

    4.2.2.Azaltılmış Toprak İşleme: Toprak işlemesinde pulluğun devreden çıkarılarak, goble, diskaro, rotatiller, rotavatör v.s. aletlerle tohum yatağının hazırlanmasıdır.

    4.2.3.Sıfır Toprak işleme: A.B.D.’de oldukça yaygınlaşan bu yöntem yurdumuzda henüz yaygın değildir.

II. ürün mısır yetiştiriciliğinde en uygun toprak işleme şekli azaltılmış toprak işleme şeklidir. Toprak işleme derinliği de 15 cm den az olmamalıdır. II. Ürün mısır yetiştiriciliğinde zamanın önemine binaen toprak hazırlığında ekim+ sulamanın, sulama + ekime göre 10-12 günlük erkencilik sağladığından dolayı bu ekim şekli önerilebilir. Bu sayede de II. ürün için daha geççi çeşitlerin yüksek verim kabiliyetinden faydalanılmış olur.

    Buğday hasadından sonra elimizde bulunan mevcut aletlerle II.ürünün ekilebilmesi için sapların sap parçalama ile parçalanıp toprağa gömülmesi gerekir. Bu gömülme işlemi:

1-     Pulluk+ Diskarow+Tapan   veya

2-     Kültüvatör veya Çizel+Diskarow+Tapan ile işlemeden sonra ekim yapılabilir.

    5- EKİM ZAMANI

            Mısır tarımında ekim zamanı verimi önemli derecede etkileyen faktörlerden biridir.  Bu nedenle I.üründe çok erken ekimlerden kaçınmalıyız. Mısırın ana  ürün olarak ekilmesi halinde Nisan ayı son haftası ile Mayıs ayının ilk haftası arasındaki ekilişlerin en uygun olduğu, II.ürün ekilişlerinde ise buğday hasadından hemen sonra (Haziranın 3.ve 4. haftası)  en geç Temmuz ayı başına kadar ekim işlemi gerçekleştirilmelidir.

5.1.Ana ürün mısırda erken ekimin riskleri ;

1-Soğuk ve nemli toprakta çimlenme gecikir, istenilen bitki sıklığı sağlanamaz.

2-Toprak işleme zorlaşır, yabancı ot kontrolü iyi olmaz.

3-İlkbaharın son donlarından zarar görebilir.

5.2.Erken ekimde  riksi azaltabilecek önlemler;

1-     Uygun çeşit seçimi.

2-     Hastalık ve zararlılara karşı ilaçlanmış tohum.

3-     Toprağın ilaçlanması.

4-     Çıkıştan önce uygulanan yabancı ot ilacının kullanılması.

5-     Normal ekime göre 750-1000 tohumun fazla kullanılması.

    6- EKİM DERİNLİĞİ VE DEKARA ATILACAK TOHUM MİKTARI

          Ekim derinliği ana ürün için 5-6 cm., II üründe 6-8 cm. olmalıdır. Dekara atılacak tohum miktarı ise çeşitlerin bin dane ağırlığına göre değişmekle beraber 2-2,5 kg /da tohum yeterli bitki sıklığını sağlamaktadır. 

    7- BİTKİ SIKLIĞI

            Hibrid mısır yetiştiriciliğinde bitki sıklığı çok önemlidir. Bitki sıklığı kullanılan çeşide, gübre miktarına, iklim ve toprak yapısına bağlıdır. Çıkışta istenilen bitki sağlanamazsa daha sonra yapılacak uygulamalar bu eksikliğin neden olacağı verim düşmesini ortadan kaldıramaz. Bunun için dekardan hasat etmeyi düşündüğümüz bitki sayısının % 10-15 fazlası sayıda tohum ekmemiz gerekmektedir. Yüksek bitki sıklığı, koçan bağlamayan bitki sayısını,yatmayı arttırır ve tane/sap oranını düşürür.

            Bitkilerin su ve gübre gereksinimini de artırır. Ana ürün için 70*25 cm. II. ürün için ise 70*20 cm. sıra arası ve sıra üzeri mesafelerinde olmalı; yani erkenci ve kısa boylu çeşitler için 7000 bitki/da, geççi ve uzun boylu çeşitler içinde 6000 bitki/da olmalıdır.

    8- GÜBRELEME 

            Mısır diğer tahıllara göre daha fazla bitki besin maddesi özellikle azot tüketen bir bitkidir. Mısır bitkisinin besin maddeleri yönünden en kritik dönemi çiçeklenme başlangıcıdır. Bu devrede bitki toprakta yeteri kadar besin maddesi ve su ister. Bu dönemde yapılacak bir uygulama hatası verimin tahmin edilemeyecek ölçülerde düşmesine neden olabilir.

            Ana üründe bitkinin topraktan alması gereken gübre miktarları dekarda saf madde olarak 21-24 kg /da saf azot, 9 kg/da saf fosfor, II üründe ise 18-21 kg /da saf azot, 9 kg /da saf fosfor uygulanması gerekir. Fosforun tamamı ile azot gübrenin bir kısmı ekimle beraber, azotun kalan kısmı ise bitki 40-50 cm (8-10 yapraklı dönemi yani 2. safha) iken, toprağa verilmelidir. Örneğin I. üründe 20-20-0 taban gübresi verilecekse 45 kg/da ekimle beraber, üst gübre olarak da Amonyum Nitrat (%33) verilecekse 36-45 kg/da uygulanmalıdır.

    9- BAKIM İŞLERİ

    9.1. Seyreltme ve Çapalama : Eğer tohum sık atılmışsa çıkıştan 10-15 gün sonra (4-5 yapraklı dönem) hemen seyreltilmelidir. Bitkinin büyüme konisi bu dönemde toprak seviyesinin altında olduğu için bitki kökten çekilerek seyreltme işlemi yapılmalıdır.

Bu dönemde çıkacak yabancı otlar çapalanmalı ve toprak yüzeyi hafifçe havalandırılmalıdır. Çapalama yapılırken genç bitkilerin köklerinin zarar görmemesine ve üzerlerinin toprakla kapanmamasına dikkat edilmelidir.

    9.2. Ara Çapası ve Boğaz Doldurma : Mısırın 8-10 yapraklı olduğu dönemde (40-50 cm.) ikinci azot uygulamasıyla beraber boğaz doldurma işleminde kullanılabilen çapa veya listerle boğaz doldurma yapılır. Destek köklerin toprakla temasının sağlanması için bu işlem mutlaka yapılmalıdır. Çünkü destek köklerin fosfor ve diğer besin maddelerinin alınımında ve yatmaya karşı destek sağlamada önemli rol oynamaktadır.

    9.3.Yabancı Ot Kontrolü : Mısırın çıkış ve ilk gelişme devresinde yabancı otlarla rekabeti çok zayıftır. Bu rekabet su, ışık ve besin maddeleri yönünden olmaktadır. Bu nedenle yabancı ot mücadelesi en kısa zamanda yapılmalıdır.

Yabancı otlarda mısırdan daha fazla suya ihtiyaç duyarlar. Yabancı otlar 1 kg. kuru madde üretimi için yaklaşık ortalama 500 litre suya ihtiyaç duyarlarken mısır 400 litre suya ihtiyaç duymaktadır.

Birçok yabancı ot mısırdan daha fazla besin maddesi depo ederler. Örneğin: Chenopodium sp. (sirken) mısırdan 2 kat fazla azot, 3 kat fazla fosfor ve mısır kadar potas depo eder. Bu nedenlerden dolayı rekabet ortamını mısır lehine en kısa zamanda çevirmek lazımdır.

    Yabancı otla mücadele iki türlü yapılmaktadır;

    9.3.1.Mekanik Mücadele: Çapa makinası veya el çapası ile yapıldığı gibi elle yolmak suretiyle yapılabilir.

    9.3.2.Kimyasal Mücadele:Yabancı otlarla mücadelede kullanılan herbisitler (ot öldürücüler) üç gruba ayrılır:

1-      Ekim öncesi kullanılanlar

2-      Çıkış öncesi kullanılanlar

3-      Çıkıştan sonra kullanılanlar  

    10- SULAMA

            Yapılan çalışmalarda ana ürün mısır tarımında en fazla su tüketiminin genellikle Temmuz ayında olduğu, bunu sırasıyla Ağustos ve Haziran aylarının izlediği; İkinci ürün  mısır yetiştiriciliğinde ise su tüketiminin Haziran, Temmuz, Ağustos aylarında giderek arttığı belirlenmiştir. Sulama sayısı, toprak yapısı, sıcaklık, nem ve kuraklığa bağlı olarak değişmektedir.

    10.1. Kullanılan suyun en etkili olduğu periyotlar önem sırasına göre:

-İlk sulama, ikinci gübreleme ve boğaz doldurma işleminden hemen sonra (40-50 cm.veya 8-10 yapraklı dönem)

-Tepe püskülü çıkışından hemen önce

-Döllenme sonuyla süt olum dönemi arasında

-Süt olum döneminde sulanmalıdır. (Koçan püskülü oluşumundan 10-15 gün sonra)

* Kısıtlı su koşullarında yetiştirilen mısıra, tepe püskülü çıkışından hemen önce uygulanan sudan en yüksek yarar sağlar.

    10.2. Mısırın su ihtiyacını bazı usullerle belirlemek mümkündür;

1-Mısır bitkisine bakarak: Sabah saatlerinde yapraklar pörsüme ve kıvrılma görüldüğünde (soğan yaprağı gibi) sulamak gerekir.

2-Toprak tavının elle kontrolü yapılmak suretiyle: Kök derinliğinden alınan toprak elle sıkıldığında dağılıyorsa sulanmalı, dağılmıyor ve elde de iz bırakıyorsa suya ihtiyaç yok demektir.

3-Elektrikli rezistans ölçücüler yardımıyla

4-Tansiyometreyle

     11- HASAT

           Mısırın hasat olgunluğuna gelip gelmediğine tanelerdeki nem oranını ölçerek karar vermek en doğru yoldur. Ancak nem ölçme olanağı yoksa tanenin değişimine bakarak karar vermek mümkündür. Hasat zamanı gelmiş bir mısır bitkisinde tanenin koçanla birleştiği yerde (dibinde) siyah tabaka oluşur. Siyah tabaka önce tanenin koçanla birleştiği ve koçan kısmında başlar ve sonra tanenin dip tarafında oluşur. Bıçağınızla taneyi yardığınız zaman siyah tabaka kolayca görülebilir. Bir koçanın olgunlaştığı; koçan ortasındaki tanelerin en az  % 75’ inin siyah tabakaya sahip olunca kabul edilir.

Fizyolojik olgunluğa eren mısır taneleri yaklaşık % 35 oranda nem içerir. Bu dönemde tane normal gelişimini tamamlamıştır, elle hasat edilebilir. Fakat böyle yüksek nemde makineli hasat danelerin yumuşaklığı dolayısıyla hasat kaybını arttırır. Makine ile mısır hasadı için en uygun nem oranı % 21-28 arasıdır. En ideal hasat zamanı  (minimum kayıp ve kalitenin korunması açısından) tanedeki rutubet oranı % 25 dolaylarında olduğu zamandır. Mısırın hasat sırasındaki nemi depolamaya uygun değildir. Bu nedenle dane nemi kurutucularda % 13’ e düşürüldükten sonra depolanmalıdır. 

    12- MISIRIN KULLANIMI

            Mısır dünyada hayvan yemi olarak kullanımının dışında, doğrudan insan gıdası ve sanayide kullanılmaktadır. Sanayide şeker, şurup, nişasta, bira endüstriyel alkol ve viski yapımında kullanılmaktadır.

Çizelge 3. Mısırdan Elde Edilen Ürünler

KAYNAKLAR

KIRTOK, Y., 1998, Mısır Üretimi ve Kullanımı, Ç.Ü.Z.K.Tarla Bit. Bl., Kocaoluk Basım ve Yayınevi, İstanbul.

CERİT, İ., SARIHAN, H., ŞEN, H.M., TURKAY, M.A., 2001 Mısır Yetiştiriciliği Çiftçi Broşürü. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Adana

MISIR’DA ÇEŞİT SEÇİMİ 

            Yurdumuzda  değişik firmalar tarafından çiftçinin kullanımına sunulan yüzlerce hibrit mısır çeşidi vardır. Çeşit çokluğundan  mısır üreticisi, çeşit seçiminde güçlük çekmektedir. Üretici her yıl en iyi melezi ister. Fakat en iyi denebilecek tek bir melez yoktur. Melez mısır çeşitlerinin seçiminde göz önünde bulundurulması gereken faktörler şunlardır.

1-OLGUNLAŞMA SÜRESİ

            Ekilen hibrit mısır çeşitleri genel olarak; erkenci, orta erkenci ve orta geççi olmak üzere üç guruba ayrılırlar.

            Erkenci çeşitler genellikle orta geççi ve geççi meleze göre daha düşük verim potansiyeline sahiptir. Gelişme mevsimi kısa olan bölgeler veya yıllarda erkenci melez çeşitler tercih edilmeli ve bitkiler daha küçük olduğundan geççi melezlere göre daha sık ekilmelidir.

Çizelge: 1. Mısırın olgunlaşma periyodu

2-KOÇAN ÖZELLİĞİ

            Optimum koşullarda;

            1-     Tek ve iri, uzun koçan,

            2-     Koçanlar üzerinde iri ve çok sayıda tane meydana getiren,

            3-     Koçanda sıra sayısı,

            4-     Koçanları bitki üzerinde aşağı yukarı aynı seviyede oluşan, melez çeşitleri tercih edilmelidir.

 3-YATMAYA DAYANIKLILIK

            Günümüz koşullarında bitkilerin yatmaması kesinlikle istenen bir özelliktir .Çünkü hasat sırasında biçerdöver toprak yüzündeki koçanları toplayamaz. Bu nedenle verim kaybına neden olur ve biçerdöver sürücüsünü yorar.

4-ZARARLI VE HASTALIKLARA DAYANIKLILIK

5-SIK VE SEYREK EKİME TEPKİMESİ

            Genellikle sağlam ve kalın saplı dik yapraklı çeşitler sık ekime daha toleranslıdır. Yalnız şunu unutmamak gerekir ki ekim sıklığı arttıkça bitkide sap incelir ve koçan küçülür.

6-SICAK VE SOĞUĞA TOLERANS

        Yurdumuzda yaygın olarak mısır ekimi yapılan bölgelerin çoğunda soğuk problemi yoktur. Bunun yanında özellikle yaz ayları çok sıcak geçen  bölgelerde, sıcağa dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir.

7-MELEZ DURUMU

            Tek melezler bitki boyu, koçan iriliği, yüksekliği ve diğer bitki karakterleri bakımından çok üniformdur, verim potansiyeli de diğer melezlere göre daha yüksektir. Ancak iklime ve diğer çevre koşullarına karşı tek melezler, diğerlerine göre biraz daha hassastır. Bölgeye has bir hastalık ve zararlı yaygınlaştığında, çift melezlere nazaran tek melezlerde daha büyük zarar yapabilir. 

            Çift melezlerin tozlanma periyotları daha uzundur. Kötü hava koşullarında bu durum kısırlığı azaltır ve verimi arttırır.

             Ancak çift melez ve üçlü melez bitkileri, tek melez bitkileri kadar genetik yapı bakımından birbirlerine o kadar çok benzemezler. Bunun için de bu melezlerin, tek meleze göre verimi düşüktür.

             Geniş ekim alanlarında bir kaç yere farklı melezin ekimi en garantilidir. Bu durum ortaya çıkabilecek bir riski minimuma indirir.

8-VERİM

            Çeşit seçiminde üretici, yüksek verimli mısır çeşidi ister. Hiç bir üretici  düşük verimli bir mısır çeşidini bilerek almaz. Bundan dolayı, hiç bir ticari melez  çeşidi yüksek verim potansiyeli olmadan her yıl başarıyla satılamaz.

            Herhangi bir çeşit seçiminde tek başına koçan sayısı, koçan büyüklüğü, koçanda sıra sayısı, koçan uzunluğu veya tane iriliğinin verimi etkileyeceği söylenemez. Her geçen yıl ıslah edilen çeşitlerin verim potansiyeli  artmaktadır. Yüksek verimli çeşitleri seçerken içinde bulunduğun iklimi, toprağı, yetişme periyodunu, yatma, hastalık vs. gibi faktörleri göz ardı etme. Bununla beraber günümüzdeki  melez mısır çeşitlerinin yıldan yıla farklı durumlar gösterirse de şaşırma.

            Yıllık yağışın 400 mm.’nin altında olan kesimlerde özellikle yağış sularından bir kısmını ertesi yılın ürünü için toprakta biriktirme amacı güdülerek toprak bir yıl boş bırakılıp (nadas), ertesi yıl ekim yapılır.

Tarla Hazırlığı:

            Nadasa bırakılmış tarlalarda toprağı sonbaharda işlemenin herhangi bir yararı yoktur. İlk sürüm ilkbaharda mümkün olduğu kadar erken erken devrede (geç kalınması durumunda verimi % 60 azaltmaktadır.) tarla tavda iken yapılmalıdır. İlk sürümde kulağı küçültülmüş soklu pulluk kullanılmalı, mümkünse arkasına tırmık takılmalıdır. Sürüm derinliği 10-15 cm olmalıdır. İkinci sürüm (ikileme) yabancı ot gelişimine ve toprak yüzeyinin kaymak durumuna göre toprak tavı göz önünde bulundurularak 10-12 cm derinlikte yapılmalıdır. Bu işlemde kazayağı ve arkasına monte edilmiş tırmık, toprak kesekli veya otluysa diskaro da kullanılabilinir, gerekirse ikilemede olduğu gibi aynı aletlerle ve aynı derinlikte üçüncü sürüm’de yapılır. İkileme ve üçleme yapılmaması durumunda, ilkbaharda erken sürümün sağladığı kazanç ortadan kalkmakta ve verim % 40-55 arasında azalmaktadır. Ekimden önce yapılacak son işlemede ise derinlik 8-10 cm’e düşürülmelidir. Buğday ve arpa nadasla münavebeye girdiği gibi mercimek, nohut ve Macar fiği gibi baklagillerden sonra da ekilmektedir. Ön bitki baklagil ise hasattan sonra tarla gölge tavında iken pullukla 10-15 cm derinlikte kesek çıkarılmadan sürülür. Eğer gölge tavı kaçırılmış ise kazayağı-tırmık takımı ile Temmuz veya Ağustos ayında sürüm yapılır. Ekim öncesi kazayağı-tırmık takımı ile yüzlek bir sürüm yapılarak tarla buğday ekimine hazır hale getirilir.

            En uygun ekim zamanı, iklim şartlarına bağlı olarak 15 Eylül ve Ekim ayı sonudur. Ekim geciktikçe verim düşmekte ve ilk don tehlikesi artmaktadır.

            Ekim yapmak için sonbahar yağışlarını beklemek gereksizdir. Kuruya atılan tohumlarda yeterli çimlenme olmayacağından sonbahar yağışlarına kadar toprakta beklemesinin bir sakıncası yoktur. Hububatta en uygun ekim derinliği 4-6 cm’dir. Tohum ve gübreden tasarruf, düzgün çıkış için mibzerle ekim tercih edilmelidir. Mibzerle ekimde dekara ekmeklik buğdaylar için 16-18 kg , makarnalıklar için 20-22 kg tohum yeterli olmaktadır. Serpme ekimde ise ekmeklik buğdaylar için 21-25 kg, makarnalıklar için 25-27 kg tohum yeterli olmaktadır. Ekimde sertifikalı tohumluk kullanılmalı, tohum hastalık ve zararlılara karşı ilaçlanmalıdır.

            Kullanılacak gübre miktarını tespit için en uygun yol, toprağı tahlil ettirmektir. Genel olarak buğdaya dekara 6-7 kg saf fosfor, 10-12 kg saf azot verilmelidir. Fosforlu gübrenin tamamı ekimle, azotlu gübrenin de üçte biri ekimle banda verilmelidir. Bu da 15 kg DAP gübresine eşdeğerdir. Azotlu gübrenin geriye kalan kısım da İlkbaharda (Mart ayında) Amonyum nitrat veya üre formunda kardeşlenme dönemi sonunda veya sapa kalkma başlangıcından önce uygulanmalıdır. Eğer serpme şeklinde gübre uygulanacaksa, gübreden yeterli fayda sağlanabilmesi için gübrenin mutlaka ekimden önce toprağa karıştırılması gerekir.

            Yatmanın geleneksel anlamdaki kontrolü kısa boylu çeşitler yetiştirmek, aşırı azot ve su uygulamalarından kaçınmaktır. Erken dönemlerde meydana gelen yatmalarda bitki tekrar düzelebilmektedir. Ancak geç dönemlerde, özellikle başaklanmadan sonra meydana gelen yatmalar çok etkili olup, bitki bunu telafi edememektedir.

            Yabancı ot zararına karşı buğdayın en hassas devresi kardeşlenme dönemidir. Bitki iki üç yapraklı duruma ulaşınca, tarladaki yabancı ot gelişme durumu izlemeye başlanır. Kış mevsimi öncesi yabancı otların gelişme durumunun bir kez kontrol edilmesi yeterlidir. İlkbaharda kardeşlenme döneminde yabancı otların gelişme durumu dikkatle izlenmeli, haftada bir kez kontrol edilmelidir. Yabancı otla mücadele gereken alanlar küçük, iş gücünün ucuz olduğu yerlerde elle mücadele tercih edilmelidir. Geniş üretim alanlarında, kimyasal mücadele kısa sürede yabancı ot mücadelesi sağlayan en etkin yol herbisit kullanmaktır. Mücadelede başarı sağlanabilmesi için tarladaki yabancı otların belirlenmesi ve bunlara etki edecek yabancı ot ilacının seçilmesi gerekir. Sürekli aynı ilacın kullanılması, yabancı otların ilaçlara karşı dayanıklılık kazanmasına neden olur. Geniş ve dar yapraklı yabancı otlara karşı seçici yabancı ot ilaçları, buğdayın üç yaprak olduğu dönemlerde başlamak üzere sapa kalkma dönemi başlangıcına kadar güvenilir şekilde uygulanabilir.

Sürme(Kör):Bir başak hastalığıdır. Sürmeye yakalanan buğday bitkileri, başaklar süt olum devresine gelinceye kadar tarlada sağlamdan ayırt edilmez. Etrafı kavuzlar ile sarılı kör taneler parmaklar arasında ezildiğinde siyah-kahverengi bir toz kütlesi çıkar. Bu hastalığın sporlarıdır. Hastalığın yayılışı ve hayatını devam ettirmesi bu sporlar ile olur. Harman sırasında hastalıklı taneler ezilerek , ortaya çıkan sporlar sağlam tanelere bulaşır. Bu hastalıkla en etkili yol kuru tohum ilaçlamasıdır.

Rastık: Tarlada hastalık sağlam bitkiler çiçeklenme devresinde iken görünmeye başlar. Rastıklı başaklar siyah toz yığını halinde kolayca görülür. Hastalıklı başaklarda genel olarak hiç tane teşekkül etmez. Rastıkla en etkili mücadele, hastalıkla bulaşık tarladan tohum alınmamalı ve tohumların ilaçlanmalıdır.

Süne:Yaklaşık 1 cm boyunda, toprak renginde, yassı vücutlu bir böcektir. Sünenin de zarar şekli kımıl a benzer. Yani hem sapı hem de taneleri emerek ekinlerde zarar yapar. Erken olgunlaşan çeşitlerin yetiştirilmesi süne zararını azaltmak için önemli olmaktadır. Buğdayın normal ekim sıklığı ve vejetasyon dönemi içerisinde, m²’de 1-3 kadar süne görülmesi durumunda, organofosfatlı bileşikli ilaçların kullanılmasıyla mücadele yapılır.

Kımıl:Yaklaşık 1 cm uzunluğunda, üst kısmında koyu lekeler olan, genellikle açık kirli sarı renkte bir böcektir. Mücadele yapılmadığında %100 zarar verir. Kışlamış kımıl erginleri kardeşlenme döneminde hububatı kök boğazının üstünden emerek göbek kurusu zararı yapar ve böylece başak bağlamaz. Yine bu kışlamış erginler başaklanma döneminde başak sapını emerek bitkinin tane bağlamasını engel olurlar. Erginleri de başaktaki tanelerle beslenerek tohumluk vasfının kaybolmasına neden olurlar. Mücadelesi süneye benzer.

            Buğday hasadı geleneksel olarak orak ve tırpanla yapılırken, günümüzde biçerdöverlerle hasat yapılmaktadır. Hasatta dikkat edilecek ilk husus, hasat zamanının doğru seçilmesidir. Hasadın çok erken yapılması durumunda, taneler kavuzda kalacağı, tanenin buruşuk olacağı, kurutmanın zorlaşacağı gibi olumsuz durumlar unutulmamalıdır. Hasatta gecikme başakların kırılması, tane dökülmesi ve tanelerin kırılması suretiyle önemli ürün kayıplarına neden olur. Biçerdöverle hasatta tanedeki nem oranı %13-15 dolaylarında olduğu yani bitkiler tümüyle sararmış, başaklar el içerisinde kolaylıkla harman edildiği dönemde yapılır.

Depo yerleri, toprak kuyulardan çelik silolara kadar çok çeşitli şekillerde ve özellikte olabilmektedir. Ürün depo yerine konmadan depo yerleri iyice temizlenmeli, gerekirse ilaçlanmalıdır. Güvenilir depolama için taneler tercihen %12 ve daha aşağı nem içermelidir.

            Nohut,protein ve karbonhidrat bakımından çok zengin olduğu için,fasulye gibi hem etin hem de ekmeğin yerini tutmakta ve çok çeşitli yemekler yapılmaktadır.Taze körpe,yeşil nohut daneleri de çerez olarak yenilmektedir.

            Nohut insan yiyeceği olarak kullanıldığı gibi,aynı zamanda önemli bir hayvan yemidir. Bilhassa kuru nohut daneleri yem rasyonlarında değerli bir karışım oluştururlar. Koyu renkli,küçük daneli, kalın kabuklu nohutlar önemli hayvan yemleri arasındadır.

            Nohut %21.5-23.9 arasında protein ihtiva ettiği gibi, mineral maddelerden özellikle Kalsiyum ve Fosfor yönünden oldukça fazla,vitaminlerce de çok zengin bulunması dolayısıyla asırlardır insan beslenmesinde büyük rol oynamıştır.İnsan beslenmesinin yanında, hayvan besiciliğinde de oldukça fazla miktarda kullanılmaktadır.

            Nohutlarda dane renginde beyazdan siyaha kadar 20 renk tespit edilmiştir.Nohut renkleri açıldıkça değeri artmaktadır. Renkli tohumların şişmeleri zor, kabukları kalındır. Bunlar daha çok yemlik çeşitlerdir.Renksiz tohumlar genellikle iri daneli tohumlar olup yemeklik olarak kullanılmaktadırlar.Renkli tohumlar küçük daneli olmaktadırlar. Yemlik, koyu renkli tohumların protein miktarları yemeklik tohumlardan fazladır.

            Kuru ziraat sisteminin uygulandığı bölgelerde toprağın fazla işlenmesine gerek yoktur.Bu nedenle toprak derinliğinin 10-15 cm arasında olması kafi gelmektedir. Ağır karakterli,fena havalanma özelliğine sahip olan ve solgunluk hastalığının yaygın olduğu bölgelerde derin sürüm önerilir.

            Nohut bir baklağil bitkisi olduğundan azot ihtiyacının önemli bir kısmını köklerindeki Rhizobium denen bakterilerin oluşturduğu yumrucuklardan sağlar. Bu yüzden azotlu gübreye ihtiyacı azdır.Ekim zamanı azotlu ve fosforlu gübre verilmeli eğer toprağın ihtiyacı varsa bir miktar potasyum ve kireçte verilmelidir. Genellikle dekara 1-3 kg Azot(Amonyum sülfat veya Amonyum nitrat halinde),2-6 kg fosfor (Süper fosfat halinde),3-4 kg potasyum ve 10-15 kg kalsiyum halinde ekimle birlikte veya bir hafta önce tarlaya serpilmek ve hafif tırmıkla karıştırılmak suretiyle verilmelidir. Çok fakir ve kumlu topraklarda nohuttan önce yetiştirilen bitkiye 2 ton ahır gübresi verilmesi iyi sonuç alınmasını sağlamaktadır.

-Kışlık ve yazlık ekilebilen tek yıllık baklagil yem bitkileridir.

-Fiğ otu çok lezzetli ve besleyicidir.

-Ülkemizde en çok yetiştirilen ve tanınan türler Adi fiğ ve Macar fiğidir.

-Fiğ çiçekleri menekşe-mor renklidir.

-Kıraç şartlarda 40-50 cm, sulanan yerlerde 40-200 cm’ ye kadar boylanabilir.