KUŞ GRİBİ

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 200 ün üzerinde zoonoz hastalık olduğu ve bunların her geçen gün arttığı bildirilmektedir.Bu hastalıklardan biride Kuş Gribi hastalığıdır.

Avian influenza (AI), tavuk vebası, kuş gribi olarak da adlandırılan hastalık; evcil ve yabani kanatlı hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek oranda bulaşma ve ölümle seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır.

Kuş gribi olarak da bilinen tavuk vebası, kanatlılarda görülen, çok öldürücü, solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte morbidite ve mortalitesi yüksek zoonoz bir hastalıktır. Hastalık, en sık tavuk ve hindilerde görülmekle beraber, ördek, sülün, bıldırcın, keklik, evcil kaz, martı, papağan, tavus kuşu, muhabbet kuşu, domuz, balina ve güvercinlerde de görülmektedir.

Kuş gribi, göçmen kuşlar ile doğrudan ya da dolaylı temas eden kanatlılar için en önemli enfeksiyon kaynağıdır. Bunlar, influenza virüsünün ana taşıyıcı olarak bilinirler ve bulaşmada önemli rol oynarlar.

Şiddetli ishal ve dehidrasyon olur, yumurtlama kesilir, hayvanlar iştahsızdır, şiddetli bir depresyon görülür ve göz kapakları kapanabilir. Hastalığın inkübasyon periyodu 3-5 gündür. Hastalık, genellikle 24-36 saatte kendini gösterir. Hastalar, 1-7 gün içerisinde ölürler. Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, konjunktiva şişmiş ve hiperemik bazen peteşiler görülebilir. Sakal, ibik ve gözlerin çevresinde ödem ve siyanoz şekillenir. Glottisdeki ödem, boğulma ile sonuçlanan solunum güçlüğüne neden olur. Solunum güçlüğü ile birlikte burun deliklerinden grimsi kanlı bir eksudat gelir, göz kapakları kapanabilir. Kaslarda şiddetli bir hiperemi vardır. Özellikle hindi palazlarında solunum yollarının tıkanması dikkat çekicidir. Akut dönemi atlatan hayvanlarda dönme hareketleri, ataksi, sinirsel belirtiler, yürüyememe ve ayakta duramama gibi bulgular gözlenir. Ayrıca yumurta kabuğunda renk açılması ve zayıflama dikkat çekici bir şekilde artar.

Otopside ölüm sertliği ölümü takiben hemen şekillenir. Ani ölümlerde herhangi bir lezyon görülmez. İleri safhalarda ise dehidrasyon, karın yağları da dahil kaslarda, iç organlarda kanamalar, baş ve boyunda deri altı ödemler, sternumun iç yüzünde peteşiler, böbrekte, yumurtalıklarda, ön midede, taşlıkta ve bilhassa bağırsak mukozasında kanamalar gözlenir.

TEŞHİS: Anamnez, klinik semptom ve otopsi bulguları kesin teşhis için yeterli değildir. Kesin teşhisi için laboratuarda virüsün izolasyonu ve identifıkasyonu gereklidir. Laboratuvarda Hı, Agp ve Elısa gibi serolojik testlerden yararlanılır.

Hastalık, klinik olarak IB, Tavuk kolerası, Newcastle ve Mycoplasma enfeksiyonları ile karışabilir.

· Bakıcıların dışında kümeslere giriş-çıkışlara izin verilmemelidir.

· Kümes girişlerine dezenfektanlı küvetler konulmalıdır (virüs, sodyum hipoklorit, iyot ve Formole duyarlıdır). Taşıtlar dezenfekte edilmeden kümeslere girmemelidir.

· Aşılı hayvanlar virulent virusu saçmaya devam eder ve aynı zamanda da serolojik kontrole engel olur. Bu nedenle de aşılama tavsiye edilmemektedir.

1- İki adet itlaf kazanı yaptırılarak Hayvan Sağlığı Şube Müdürlüğümüzde hazır olarak bekletilmiştir.

2- Döner Sermayeden ve Tarım Bakanlığından Merkez ve 9 İlçemize yetecek miktarda koruyucu malzeme alınarak dağıtımları yapılmıştır (Çizme,Tulum, Maske, Eldiven, gözlük,galoş ve tıbbı atık torbası ) .

3- 9 İlçe Tarım müdürlüğünün dezenfeksiyon ekibi belirlendi ve dezenfektan madde (İyosep,Dezen) alınarak ilçelere verilmiştir.

1- İl Müdürlüğümüz ile Sağlık Müdürlüğünün ortaklaşa gerçekleştirdikleri toplantıda Sağlık Müdürlüğü personeline Kuş gribi ile ilgili eğitim verildi.

4- Bakanlığımızdan gönderilen ve İl Müdürlüğümüz İmkanları ile hazırlanan Tavuk Vebası hastalığına ilişkin hazırlanan CD, afiş ve broşürler İlköğretim okullarına öğrencileri bilgilendirmek üzere gönderildi.. Afiş ve broşürler bütün ilçelerimize dağıtılmıştır.

5- Bakanlıktan gönderilen afiş, broşürler ilçe müdürlüklerimiz kanalıyla, köy muhtarları ve yetiştiricilere dağıtılmıştır.

Sonuç olarak, entegre tesislerde üretilen markalı tavuk etlerinin yenmesinde, yumurtaların tüketilmesinde, herhangi bir sakıncanın olmadığına dair kamuoyu bilgilendirilmiştir.

Avian influenza (AI), tavuk vebası, kuş gribi olarakta adlandırılan hastalık; evcil ve yabani kanatlı hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek oranda bulaşma ve ölümle seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır.

Kanatlılarda Influenza A virusları Yüksek Patojeniteli (HPAI) ve Düşük Patojeniteli (LPAI) olmak üzere iki grup altında sınıflandırılır. Yüksek Patojeniteli olanlar; ciddi hastalık oluştururlar, Ölüm oranı % 100’e ulaşabilir, Düşük Patojeniteli olanlar; Hafif solunum yolları enfeksiyonuna bağlı belirtilerin yanında, halsizlik ve yumurta veriminde düşme görülür. Diğer hastalıklarla birlikte kötü bakım ve idare ile daha şiddetli hastalık oluşturur.

Hastalık etkeni Orthomyxoviridae familyasından Influenza gurubuna ait, tek sarmallı, RNA karakterinde genetik madde taşıyan Influenza A virusudur.

3. İhbarı mecburi bir hastalık mıdır? Bildirimler nerelere yapılmaktadır.?

Evet, 3285 Sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu gereği bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Bildirimler İl ve İlçe tarım müdürlüklerine yapılmaktadır.

Evet bütün kanatlı işletmeleri(ticari) sürü bazında Bakanlığımızca kayıt altına alınmıştır.

6. Kuş gribi virusu dış ortamda ne kadar süre yaşamaktadır?

Çevrede: Influenza virusları çevresel ortamda ve özellikle serin ve nemli koşullarda uzun zaman sürelerinde canlılıklarını korurlar. Dışkı materyalinde 4 ⁰C’de 30-35 gün, 20 ⁰C’de 7 gün sure ile muhafaza olmaktadır.

Karkaslarda: AI virüsü karkaslarda ortam sıcaklıklarında yalnızca birkaç gün canlılığını koruyabilirken buzdolabı sıcaklıklarında 23 güne kadar canlı kalır.

Kanatlı İnfluenza virusları, bütün dünyada birçok evcil (hindi, tavuk, Beç Tavuğu, bıldırcın, sülün, kaz, ördek) ve yabani ( kuğu, kaz, ördek, martı, kutup martısı, bataklık kuşları) kanatlı hayvanlarda bulunmaktadır. Tavuk ve hindilerde İnfluenza‘ya bağlı ciddi hastalık problemleri yaşanırken, göç eden su kuşları özellikle de ördekler, diğerlerinden daha fazla virus saçarlar. İnfluenza virusları ayrıca kafes kuşlarından da tespit edilmiştir (muhabbet kuşu, kanarya, papağan vs). Şu ana kadar yapılan tespitler neticesinde A tipi; insan, domuz, at, balina, mink, fok, Amerikan vizonu ve kedigillerde enfeksiyon oluşturur.

Tavuk vebasına sebep olan A Tipi influenza virusunun yüzey antijenik protein yapısına göre iki grup altında toplam 144 alt tipte sınıflandırılmıştır. Birinci grup Hemagglutinin protein (HA) 16 farklı alt tip (H1-H16), diğer grup Neuraminidase protein (NA) yapısına göre farklı 9 alt tip (N1-N9) tespit edilmiştir.

· İnfekte hayvanların sekresyonları ile, özellikle dışkı ile direk temas,

· Kırık ve çatlak kontamine yumurtalar civcivleri kuluçka makinasında iken infekte edebilir.

Hastalığın Kantlılarda ki kuluçka süresi 3-5 gündür. Genellikle 24-36 saatte hastalık kendini gösterir. Hastalar 1-7 gün (çoğunlukla 24-48 saat) içerisinde ölürler.

· Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, iştahsızlık, depresyon, şiddetli ishal görülür.

· Hasta hayvanların göz kapakları kapanabilir, konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir. Sakal ibik ve gözlerin çevresinde karakteristik olarak ödem ve morarma şekillenir. Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir.

· Ayaklarda morarma, solunum güçlüğü, burun deliklerinden grimsi kanlı akıntı görülür.

· Hastalanan hayvanlar 1-7 gün arasında çoğunlukla iki gün içerisinde ölürler. Akut dönemi atlatan hayvanlarda sinirsel belirtiler, inkoordinasyon, yürüyememe ve ayakta duramama gibi klinik bulgular gözlenir.

Laboratuar sonucu, yapılan test metoduna, gönderilen numune özelliğine ve testte aranan etkene göre 4 saat ile 10 gün arasında değişmektedir.

13. Hastalık kanatlı hayvanlardan insanlara geçer mi?

Hastalık bugüne kadar yalnızca, hasta kanatlılarla doğrudan ve yoğun ilişkide olan insanlara (çiftlik çalışanları, tavuk bakıcıları, horoz dövüşçüleri vb.) bulaşmıştır. Yoğun nüfusu olan yerlerde görülmüş olmasına rağmen, hastalığa 26 Mayıs 2006 tarihine kadar bütün dünyada 189 kişi hastalığa yakalanmış ve bu kişilerden 135 dolayında insanın ölmesi bunun önemli bir göstergesidir.

Bu konudaki endişeler, hastalıkla ilgili araştırmaların tamamlanmamış olmasından ve bazı teorik tıbbi tartışmalardan kaynaklanmaktadır.

İyi pişmemiş et veya yumurta mikroorganizmalar açısından her zaman bir risk unsurudur. Buna karşılık iyi pişmiş tavuk eti veya yumurtadan insana virüs bulaşması mümkün değildir. Çünkü merkez iç sıcaklığın 71 °C nin derecenin üzerindeki her ısıl işlem uygulanması H5N1 virusunu etkisiz hale getirmektedir. Başka bir deyişle tüketicilerin, kanatlı et ve yumurtanın tamamen piştiğine (ette pembe bölgelerin bulunmaması, yumurta beyaz ve sarısında akışkanlık olmaması/rafadan) emin olmaları gerekmektedir. Hastalıklı bile olsa, pişirilmiş bir tavuk eti veya yumurtasından bulaşan hiçbir vaka günümüze kadar rapor edilmemiştir.

Kuş gribinin insandan insana geçmesi de dünya genelinde görülmemiş bir vakadır. İnsan ölümlerinin çoğunun hastalıklı kümes hayvanları ile ve onların yer aldığı ortamlarla temas sonucu ortaya çıktığı bildirilmektedir.

16. Açıkta yetiştirilen kanatlıların hastalığın yayılmasında önemli bir etken olduğu doğru mu?

Kuş Gribi’nin görülme riskini artıran en önemli etmen açıkta yapılan kanatlı yetiştiriciliğidir. Göçmen kuşların yolları üzerinde bulunan ülkemizde bu şekilde yapılan yetiştiriciliğin bu hastalığın yayılmasına potansiyel olarak davetiye çıkardığı aşikardır.

Entegre tesislerde, denetimli bir şekilde yapılan tavukçulukta ise bu risk yok denecek kadar azdır. Çünkü Entegre tesislerde Biyogüvenlik önlemleri maksimum düzeyde alınmaktadır.

17. Evimizde beslediğim kanarya, muhabbet kuşu, papağan türü kuşlara hastalık bulaşır mı veya bunlardan insana hastalık geçer mi?

Evde beslenen kuşlara hastalık bulaşmaz, çünkü bulaşma çoğunlukla enfekte (bulaşık) hayvan, yem, su ve eşyalarla temasla olmaktadır. Bu nedenle gerekli özen gösterilen ev kuşları hastalığa yakalanmadığı gibi insana da bulaştırması söz konusu değildir. Ancak kuş gribinin görüldüğü ülkelerde unutulmamalıdır ki kanatlı hayvanlardan ve hayvan pazarlarından uzak durmak en önemli koruma yollarından biridir.

Hastalık görülen bir işletmenin çevresinde, yarı çapı 3 km lik bir alanda açıkta gezinen kanatlılar virustan olası etkileşimi göz önüne alınarak itlaf edilmektedir. yarıçapı 10 km lik alan ise gözlem altında tutulur.

19. Tavukçuluk sektörü hastalığa karşı ne gibi önlemler almaktadır?

· Modern çiftlikler, biyogüvenlik tedbirlerine önem vermekte ve uygulamaktadır

· Modern çiftlikler, konusunda uzman veteriner hekimlerin kontrolü altındadır,

Bu konuda ciddi bir bilinç oluşmuş durumda. Ama diğer doğal afetlerde olduğu gibi insan hataları, ihmaller az da olsa olabilir. Herkesin, her kesimin bazı asgari kurallara uyması gerekiyor.

Modern, entegre tesislerde yetiştirilen tavuklar risk altında değildir. Türkiye’deki üretimin çoğu da entegre firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Markalı, ambalajlı tavuk eti ve yumurtaların satın alınması bir çok gıda kaynaklı hastalıkların önlenmesi bakımından önemli olduğu gibi avian influenza dan da korunmayı sağlayan önemli bir araç olduğu unutulmamalıdır.

Kaldı ki iyi pişmiş tavuk etinde virüs barınamamaktadır. Bu nedenle tüketicinin herhangi bir çekince duymasına gerek yoktur.

Hayır, tüketici yumurtayı yıkamamalıdır. Yumurtaya çıplak elle dokunduğu zaman sadece ellerini sabunlu su ile yıkamalıdır. Temel hijyen kuralı olarak yemeklerin hazırlanması esnasında eldiven giyilmelidir.

23. Tavuk vebası virüsü kanatlı etinde mevcutsa soğutma veya dondurma ile inaktive (etkisiz hale) etmek mümkünmüdür?

Hayır mümkün değildir. Soğutma veya dondurma yöntemleri etin tazeliğini koruduğu gibi bilinen bakteri ve virüsleri da korumaktadır.

24. İnsanlarda grip aşısı, kuş gribi'ni önlemede yeterli bir önlem olabilir mi?

İnsanlara yönelik olarak hali hazırda uygulanmakta olan grip aşılarının kuş gribi virüsü H5N1’i önleyici herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Ancak aşı geliştirme çalışmaları devam etmektedir.

25. Kantlılarda kuş gribi'ni karşı aşı var mı? aşı hastalığı önlemede yeterli bir önlem olabilir mi?

Evet, günümüzde inaktif homolog aşılar, inaktif heterolog aşılar ve rekombinant aşılar Avian Influenza ile mücadele ve korunmada kullanılmaktadır. Geçmişte; Tavuk vebasına (HPAI) karşı yapılan aşılamaların faydadan çok zarar verebileceği düşünülmekteydi.

Son yıllarda; biyogüvenlik kurallarının tam olarak uygulanmadığı ve kanatlı sayısının yüksek olduğu bölgelerde Avian Influenza salgınının ortaya çıkması durumunda enfeksiyonun yayılımını kontrol altına alabilmek için aşılardan yararlanılmaktadır.

26. Kanatlı dışkısı ile bulaşmış evimizin balkonunu, araç ve gereçlerimizi nasıl temizlemeliyiz?

Tek kullanımlık su sızdırmaz plastik eldiven takılarak sabun veya detrajanlı suyla temizlemeliyiz.

27. Evimizin balkonunda veya bahçemizde gördüğümüz ölü kanatlı vakalarında ne yapmalıyız?

Şayet bir veya birden fazla ölü kuğu/yabani kanatlı (ördek, kaz) görürseniz; aynı yerde aynı türden üçten fazla veya farklı türden beşten fazla ise mutlaka Tarım il ve ilçe Müdürlüklerine olay ve olay yeri hakkında detaylı bilgi verilmelidir.

H5N1’in köpek gibi diğer etçil hayvanlara(kurt,çakal vb.) da bulaşabileceğini onaylayacak veya bu sonucu çıkarmaya yol açacak her hangi bir bilgi bulunmamaktadır.

30. Kanatlılarda özelikle de yabani kuşlarda H5N1 kuş gribi virusu tespit edilen bölgelerde kedi ve köpeklerde ne tür tedbirler almalıyız?

· Enfekte olmuş olan kuşlarla veya bunların ölüleriyle teması olmuş olduğundan şüphe edilen bütün hasta veya ölü kedi ve köpeklerin veteriner denetiminden geçirilmesi veya otopsi yapılması gerekir. Hükümet veteriner hekimi tarafından gerekli görüldüğü takdirde daha ayrıntılı testler yapılabilir;

· Evde bakılan etçil hayvanların, özellikle de kedilerin yabani kuşlarla teması engellenmelidir. Örneğin, kediler evde tutulmalı ve köpeklerin de dışarı çıkmaları durumunda tasma takılarak veya başka şekillerde sahipleri tarafından kontrol altında tutulmaları gerekir;

· Ölü bulunan kedi ve köpeklere dokunulmamalı, gerekli otopsi ve diğer testlerin yapılabilmesi için Tarım İl ve İlçe Müdürlüklerindeki Veteriner Hekimlere haber verilmelidir.

Aynı yerde aynı türden üçten fazla veya farklı türden beşten fazla ölü kuşa rastlarsanız, kuşlara dokunmadan mutlaka Tarım il ve ilçe Müdürlüklerine olay ve olay yeri hakkında detaylı bilgi veriniz.

2. Mümkünse ölü kuşu elle tutarken ve taşırken tek kullanımlık koruyucu eldiven kullanınız.

3. Ölmüş kuşları mümkünse uygun sızdırmaz plastik torbaya koyun. Çevreye bulaştırmamak için plastik torbananın dış kısmı kirlenmemesine özen gösteriniz,

5. Tek kullanımlık eldiven elden ters çevrilerek (dışı içe gelecek) ikinci poşete konulur. Poşetin ağzı bağlanarak normal evsel atıkların içine atınız,

7. Şayet tek kullanımlık eldiven yoksa, plastik bir poşeti eldiven yerine kullanın. Ölü kuşu aldığınız kirli poşet yüzü poşetin iç yüzüne gelecek şekilde ters yüz ederek poşeti bağlayınız. Kirli poşet ikinci bir plastik poşete konularak ağzı bağlı bir şekilde normal evsel çöp kutularına atınız,

8. İkinci bir yol olarak ta, ölü kuşlar plastik poşetlere konulmadan doğrudan toprağa gömebilirsiniz,

9. Ölü kuşlarla temas eden bütün elbiseler, normal deterjan ve yıkama sıcaklığında suyla yıkayınız,

10. Kapalı ortam dahilindeki kontamine tüm yüzeyler normal ev temizlik malzemeleri ile iyice temizleyiniz.

S.3. Kedi ve köpeğin ölü kuşu yediğinde veya tutup getirdiğinde ne yapmalıyız?

32.Kanatlı ürünleri tüketiminde Tavuk Vebası (avian influenza,kuş gribi) hastalığından korunmak için ne tür tedbirler almalıyız.

Kaliteli ve ucuz bir protein kaynağı olan Kanatlı(tavuk, hindi, ördek, kaz, bıldırcın vb) et ve yumurta tüketiminde güvenlikten sorumlu 4 Anahtar;

Çiğ tavuk veya yumurtaların işlenmesinden sonra elleri ve çiğ et ile temas eden tüm yüzey ve ekipmanları sıcak sabunlu suyla yıka.

2. Pişirilmiş veya tüketime hazır gıdalarla çiğ et ve yumurtayı ayır:

Bulaşmayı önlemek için; Diğer gıdalar ve çiğ et için aynı bıçak veya aynı doğrama tahtasını kullanma. Ellerini yıkamadan hem çiğ hem de pişirilmiş gıda maddelerine dokunma. Pişirilmiş eti pişirmeden önce bulunduğu tabak veya yüzeye koyma. Isıl işlem görmeyecek gıdaların hazırlanmasında çiğ veya yarı pişmiş yumurtaları kullanma.

Virüs kanatlı et ve yumurtasının tamamen pişirilmesiyle öldürülmektedir. Kanatlı ürünün merkezi iç sıcaklığın en az 70°C’ e varmasını,başka bir deyişle ette pembe kısımlar, yumurta beyaz ve sarısında akışkanlık (rafadan) kalmayacak şekilde pişirilmesini önemle sağla,

Unutulmamalıdır ki söz konusu 4 anahtar sadece tavuk vebasından korunmak için değil, diğer gıda kaynaklı hastalıkları da önlemektedir.

Detaylı bilgi için il sağlık ve il-ilçe tarım müdürlüklerine başvurabilirsiniz.

İnsanlarda gıda kaynaklı Tavuk vebası (kuş gribi, avian influenza) enfeksiyonun önlenmesi için; Dünya Sağlık Teşkilatının (WHO) Gıda Güvenliği Önerileri;

Alışılagelen pişirmede tavuk vebası(HPNAI-H5N1) virüsü inaktive(etkisiz hale) olmaktadır. Bu yüzden tam pişirilmiş kanatlı etleri tüketim için güvenlidir.

Tavuk vebası (HPNAI-H5N1) virüsü kanatlı etinde mevcutsa soğutma veya dondurma ile ölmemektedir.

Kesinlikle evde hasta veya hastalıktan şüpheli kanatlılar kesilmemeli ve ürünleri gıda olarak hazırlanmamalıdır.

Tavuk vebası (HPNAI) virüsü yumurtaların hem dışında (kabuk) hem de içinde (yumurta sarısı ve beyazında) bulunabilir. Yumurtalar çiğ veya kısmi pişmiş (yumurta sarısı ve beyazı sulu/rafadan) olarak tüketilmemelidir. Pişmemiş yada pastorize edilmemiş yumurtalar; pişirilmeyecek, fırınlanmayacak-kızartılmayacak veya diğer yöntemlerle ısıl işlem görmeyecek gıdalarda(mayonez, tatlılarda, salatalarda vb.) kullanılmamalıdır.

Tam olarak pişirilmiş kanatlı veya yumurtaların tüketimini takiben H5N1 virüsü ile infekte olan insanları gösteren epidemiyolojik bir bulgu bulunmamaktadır.

Virüsun insanlara bulaşmasında en büyük riski; canlı enfekte kanatlı hayvanların kesimi ve işlenmesi oluşturmaktadır. Bu nedenle kesim ve işleme sırasında yüzeyler (kesme tahtası, tezgah v.s) veya kullanılan ekipmanlar(bıçak, çiğ et ve yumurta konulan kaplar v.s) ile diğer gıdaların çapraz bulaşma yolu ile virüse maruz kalmasının önlenmesinde, çok iyi hijyen tedbirleri alınmalıdır.

Test Metodu	Gerekli Numuneler	Testin Saptayacağı Etken	Sonuç Alma Süresi
İmmünofloresan	Taze doku (pankreas)	Viral antijen	4 saat
İmmünohistokimya	Formolde tespit edilmiş dokular	Viral antijen	2 gün
Virüs izolasyonu	Dokular	Virüs	2–10 gün
HI, EM/İmmün EM ve Nörominidaz testi ile virüs tanımlaması	Virüs izolatı	Spesifik antijenler	4 gün
Sürülerde ve çevre sürülerde seroloji: Alttip spesifik HI, grupspesifik ELISA/ AGID	Serum	Antikor	1 gün
Patojenite testleri: kanatlı eprüvasyonu	Virüs izolatı	Patojen ve virüsün patojenitesi	2–8 gün
PCR / Gen sekans tespiti	Virüs izolatı	RNA genomunda virulens markörleri (işaretleyicileri)	6-12 saat/ 2-3 gün